ترجمه تعدیلی (modulation) چیست؟

ترجمه متون امری بسیار تخصصی و نیازمند آشنایی با دستور زبان، اصطلاحات، عبارت‌های عامیانه، ضرب‌المثل‌ها، و بسیاری موارد دیگر در هر دو زبان مبدا و مقصد است. اما تنها آشنایی با زبان و مشتقات آن برای ارائه یک ترجمه حرفه‌ای کافی نیست. مترجم باید علاوه بر داشتن تسلط به موارد گفته شد با متن مورد ترجمه و موضوع آن نیز آشنایی نسبی داشته باشد تا بتواند اصطلاحات و واژگان تخصصی آن را به درستی به خواننده منتقل کند.

در برخی از موارد ترجمه یک متن نیازمند ایجاد تغییراتی در نحوه بیان موضوع است. این کار با هدف ایجاد شفافیت در انتقال معانی انجام می‌شود. البته مترجمان حرفه‌ای با دقت خاص و بدون ایجاد تغییر در منظور و مقصود اصلی نویسنده این کار را انجام می‌دهند. اصطلاحی که در ترجمه برای این تغییر به کار می‌رود ترجمه تعدیلی (Modulation) است.

در ادامه به بررسی ترجمه تعدیلی و برخی از ویژگی‌های این نوع از ترجمه می‌پردازیم.

ترجمه تعدیلی یا Modulation، به ترجمه‌ای اطلاق می‌شود که در آن واژگان به صورت یک به یک ترجمه نشده و تغییراتی در ترجمه داده می‌شود تا متن برای خواننده آن قابل درک باشد. این نوع ترجمه با ایجاد تغییر در سه مرحله، متنی قابل درک و فهم را برای خوانندگان آن فراهم می‌آورد.

ترجمه تعدیلی

ایجاد تغییر در ترتیب واژگان به کار رفته

در ترجمه تعدیلی (Modulation)، برای اینکه بتوانیم از منظر جمله‌بندی مفهوم صحیحی را انتقال دهیم ترتیب به کار رفته در واژگان زبان مبدا را تغییر می‌دهیم. این کار باید با دقت بسیار زیادی انجام شود تا دخل و تصرفی در معنی اصلی جمله صورت نگیرد. برای مثال، در زبان انگلیسی ترتیب موصوف و صفت بر عکس ترتیب موصوف و صفت در زبان فارسی است. حال اگر مترجمی متنی را که به زبان انگلیسی است مستقیما به زبان فارسی ترجمه کند، متنی سلیس و قابل فهم نخواهیم داشت. از این رو برای انتقال بهتر مفاهیم باید ترتیب قرار گرفتن برخی از واژگان را تغییر دهیم.

ترجمه تعدیلی

ایجاد تغییر در دستور زبانِ زبان مقصد

برخی نویسندگان برای اینکه منظور و مقصود خود را انتقال دهند و از ایجاد بریدگی در جمله خود جلوگیری کنند از ابزاری به نام دستور زبان استفاده می‌کنند. آن‌ها جملات را با استفاده از دستور زبان به یکدیگر متصل می‌کنند و منظور خود را بیان می‌کنند. این کار می‌تواند باعث بروز دو مشکل اساسی در ترجمه می‌شود. مشکل اول در ترجمه، مربوط به ایجاد ارتباط معنایی مابین جملات در زبان مقصد است که در برخی از شرایط به دلیل به کار گیری زمان‌های مختلف امری دشوار خواهد بود. مشکل دوم در ترجمه، مواجه شدن با جمله‌ای بسیار طولانی است که در ترجمه‌های حرفه‌ای قابل قبول نبوده و باید به جملات کوتاه‌ و قابل فهم تبدیل شود. در چنین شرایطی مترجم حرفه‌ای با استفاده از ترجمه تعدیلی (Modulation) دستور زبانِ زبان مقصد را تغییر می‌دهد و جملات آن را به جملات کوتاه و سلیس تبدیل می‌کند.

دخل و تصرف در دیدگاه مترجم

همانطور که قبلا نیز بیان شد، دخل و تصرف در دیدگاه مترجم در ترجمه‌های حرفه‌ای قابل قبول نیست. اما در برخی از موارد انتقال معنی و مفهوم یک جمله و دستور زبان به کار رفته در آن به زبان دیگر، به طور مستقیم، امکان پذیر نیست و مترجم باید آن را بگونه‌ای دیگر بیان کند تا خواننده درک صحیحی از معنی داشته باشد. البته همانطور که گفته شد این کار تنها به شرط داشتن اطلاعات کافی از موضوع ترجمه، توسط مترجم، قابل انجام است. اگر مترجم نسبت به متن ترجمه آگاهی کافی نداشته باشد هرگز نمی‌تواند معنای درست را به خواننده منتقل کند.